Arabuluculuk Nedir? Süreç, Türleri ve Avantajları
Arabuluculuk, taraflar arasındaki hukuki uyuşmazlıkların, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi olan arabulucu aracılığıyla, mahkemeye gitmeden müzakereler yoluyla çözülmesini sağlayan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Türkiye'de 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenen bu süreç, hem bireyler hem de kurumlar için mahkemeye kıyasla daha hızlı, ekonomik ve gizli bir çözüm yolu sunmaktadır.
Arabulucu Kimdir, Ne İş Yapar?
Arabulucu, sistematik teknikler uygulayarak tarafları bir araya getiren, aralarında sağlıklı bir iletişim süreci kurulmasını sağlayan tarafsız üçüncü kişidir. Burada altını çizmek gereken önemli bir nokta bulunmaktadır: arabulucu karar veren bir hakim değildir ve taraflara herhangi bir çözüm dayatmaz. Taraflar, arabulucunun yönlendirmesiyle uyuşmazlığı kendileri çözer; kendi çözümlerini üretirken karşı tarafı da anlamaya çalışırlar.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
- Başvuru: Taraflardan biri veya her ikisi arabuluculuk bürosuna ya da doğrudan bir arabulucuya başvurur.
- Arabulucu seçimi: Taraflar arabulucuyu birlikte seçebilir; dava şartı olan uyuşmazlıklarda arabuluculuk bürosu görevlendirme yapar.
- İlk toplantı: Arabulucu, tarafları en kısa sürede ilk toplantıya davet eder ve süreç ile kuralları anlatır.
- Müzakere: Taraflar, arabulucunun yönlendirmesiyle kendi çözümlerini müzakere eder.
- Sonuç: Anlaşma sağlanırsa tutanağa bağlanır ve icra edilebilirlik şerhi alınabilir; anlaşma sağlanamazsa taraflar dava açma hakkını korur.
Arabuluculuk Türleri
| Sınıflandırma |
Türler |
| Zorunluluk açısından |
İhtiyari arabuluculuk (asıl olan) / Zorunlu arabuluculuk (dava şartı) |
| Faaliyet şekline göre |
Kolaylaştırıcı, değerlendirici, dönüştürücü arabuluculuk |
| Uygulama alanına göre |
Ticaret hukuku, iş hukuku, tüketici hukuku, kira hukuku, aile ve topluluk arabuluculuğu |
Arabuluculuk mu, Dava mı? Karşılaştırma
| |
Arabuluculuk |
Dava |
| Süre |
Genellikle haftalar |
Aylar / yıllar |
| Maliyet |
Düşük, çoğunlukla dava harçlarından muaf |
Yargılama gideri, harç, vekalet ücreti |
| Gizlilik |
Süreç ve içerik gizlidir |
Kural olarak alenidir |
| Sonuç üzerindeki kontrol |
Taraflar çözümü kendisi belirler |
Karar hakim tarafından verilir |
| İlişkilerin korunması |
Uzlaşma temelli, ilişkiler genellikle korunur |
Çekişmeli süreç ilişkileri zorlayabilir |
Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Dava Şartıdır?
Bazı uyuşmazlık türlerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması kanunen zorunludur. Bunlar arasında iş hukuku uyuşmazlıkları, ticari uyuşmazlıklar, tüketici uyuşmazlıkları ve kira ilişkisinden kaynaklanan bazı uyuşmazlıklar yer almaktadır. Dava şartı arabuluculukta taraflardan biri arabulucuya başvurmazsa dava usulden reddedilir.
İyi Bir Arabulucuda Aranan Özellikler
- Tarafsızlık ve bağımsızlık
- Güçlü dinleme ve iletişim becerisi
- Empati kurabilme
- Süreci yönetme becerisi
- Dürüstlük ve güvenilirlik
- Uyuşmazlığın dinamiklerini hızlı kavrayabilme
Arabulucu Olmak İçin Ne Gerekir?
Arabulucu olabilmek için hukuk fakültesi mezunu olmak ve mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip olmak gerekmektedir. Adalet Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş bir kurumdan temel arabuluculuk eğitimini tamamlayıp Bakanlıkça yapılan sınavda başarılı olanlar arabulucular siciline kaydedilir. Sicile kayıtlı arabulucular, mesleki yeterliliklerini güncel tutmak amacıyla üç yılda bir yenileme eğitimi almakla yükümlüdür. Belirli alanlarda (ticaret, iş, tüketici hukuku gibi) derinleşmek isteyenler ayrıca uzman arabuluculuk eğitimlerine katılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Davada karar hakim tarafından verilirken, arabuluculukta çözümü taraflar kendileri belirler. Arabuluculuk ayrıca daha hızlı, ekonomik ve gizlidir.
Taraflar anlaşmaya varırsa düzenlenen tutanak, icra edilebilirlik şerhi alınması halinde ilam niteliğinde belge sayılır ve bağlayıcı hale gelir. Anlaşma sağlanamazsa taraflar dava açma haklarını korur.
Hukuk fakültesi mezunu olmak, mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip olmak, temel arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Adalet Bakanlığı'nın yaptığı sınavda başarılı olmak gerekmektedir.
İş hukuku, ticari uyuşmazlıklar, tüketici uyuşmazlıkları ve bazı kira uyuşmazlıkları gibi kanunda sayılan hallerde arabulucuya başvuru dava şartıdır.